قلب و آناتومی آن

به اندامی که پشت دنده های قفسه سینه و در میان ریه ها قرار گرفته و بسیار حیاتی است، قلب می گویند.

در واقع قلب اندام ماهیچه مانند بوده که دارای وزن ۳۰۰ الی ۳۵۰ گرم است و دارای طولی ۱۲ سانتی متری، عرضی ۸ سانتی متری و میزان ضخامت ۶ سانتی متری است.

این اندام موجب انتقال خون به اندام های مختلف بدن شده و واقع شده در وسط قفسه سینه است.

ساختار و آناتومی قلب شکلی هرمی داشته که محل قرار گیری قاعده آن در دیواره پشتی قفسه سینه می باشد و جای راس آن در نزدیکی دنده های جلویی یعنی بین دنده ۴ و ۵ است.

بیشتر وزن قلب تشکیل شده از بافت ماهیچه ای است و دارای ۴ حفره داخلی به صورت مجزا است که دارای نام بطن و دهلیز هستند.

دهلیز و بطن سمت راست خونی که دارای میزان اکسیژن کم است هوا را از اندام های مختلف بدن دریافت کرده و به ریه جهت ایجاد تبادل گاز های تنفسی ارسال می کند.

دهلیز و بطن چپ خونی که دارای اکسیژن زیاد است هوا را از ریه ها دریافت نموده و به اندام های بدن انتقال می دهد.

بعد از اینکه خون، اکسیژن را میان بافت ها جابجا کرد، از طریق سیاهرگ کرونری قلب و سیاهرگ هایی بزرگ موجود در بالا و پایین قلب به دهلیز راست جابجا می کنند.

سرخرگ ششی که تنها سرخرگ انتقال دهنده خون کم اکسیژن است، باعث انتقال یافتن خون به لوب های ریه شده و با انجام تبادل دی اکسید کربن به دهلیز چپ باز می گردد.

۴ دریچه نیز در قلب موجود است که کار آنها کنترل نمودن جریان خونی که بین حفره ها و سرخرگ ها است، می باشد.

دریچه های دهلیزی_بطنی در زمان منقبض شدن بطن ها از برگشتن خون به دهلیز جلوگیری می کنند.

دریچه هلالی از برگشتن خون سرخرگ به بطن در هنگامی که قلب در حال استراحت است، پیشگیری می کند.

شکل قلب

ساختار و آناتومی قلب انسان به طور کلی مانند یک مخروط است که پایه آن در بالا و نوک آن به سمت پایین و متمایل به چپ است.

این به دو نیمه چپ و راست تقسیم می شود که هر کدام شامل دو حفره است: دهلیز در بالا و بطن در پایین.

دیواره عضلانی به نام سپتوم دو نیمه قلب را از هم جدا می کند، هر نیمه قلب دارای دو حفره است که در مجموع چهار حفره می شود.

دیواره های بطن ها ضخیم تر از دیواره دهلیزها هستند. بطن ها ضخیم تر از دهلیزها هستند زیرا مسئول پمپاژ خون در سراسر بدن هستند.

سطح خارجی قلب توسط یک غشای دو لایه به نام پریکارد پوشیده شده است که به محافظت و تثبیت قلب در قفسه سینه کمک می کند.

عروق کرونر نیز مانند شبکه ای از شاخه های کوچک در سطح قلب قرار دارند و خون رسانی به بافت ماهیچه قلب را تامین می کنند.

تعداد ضربان طبیعی قلب چقدر است؟

در زمان استراحت، تعداد طبیعی ضربان قلب در فرد باید بین ۶۰ تا ۸۰ ضربه در هر دقیقه باشد.

در زمان ورزش کردن و داشتن فعالیت بدنی این میزان ضربان افزایش می یابد.

سن هر فرد در حداکثر تعداد ضربان قلب وی نقش مهمی دارد.

مواردی چون استرس، اضطراب، استفاده از سیگار، مصرف الکل و کافئین و بعضی دارو ها هم روی ضربان قلب تاثیر می گذارند.

مسیر گردش خون در قلب چگونه است؟

خون سیاهرگی که خونی رنگ قرمز تیره است، اکسیژن و مواد مغذی را از طریق گلبول های قرمز به سلول ها و اندام های مختلف بدن هدایت می کند.

در مرحله  بعد خونی که دارای اکسیژن کم و دی اکسید کربن زیاد است را جمع می کند.

خون به وسیله دو سیاهرگی  بزرگ به نام سیاهرگ اجوف تحتانی و سیاهرگ اجوف تحتانی فوقانی به دهلیز راست می رود.

سیاهرگ اجوف تحتانی خون را از شکم و پا ها دریافت می کند و سیاهرگ اجوف تحتانی فوقانی خون را از بخش های فوقانی چون سر دریافت می کند.

با منقبض شدن دهلیز راست، خون از طریق دریچه ای یک طرفه به بطن راست رفته و با منقبض شدن بطن خون با وجود سیاهرگ ریوی وارد ریه می‌شود.

زمانی که خون از ریه ها عبور می کند دی اکسید کربن خود را از دست داده و جای آنها اکسیژن دریافت می کند.

خونی که دارای اکسیژن است و رنگ قرمز روشن دارد، به وسیله سیاهرگ های ریه وارد دهلیز چپ می شود.

با منقبض شدن آن دهلیز، خون با وجود دریچه ای یک طرفه به بطن چپ می رود.

با انقباض بطن چپ، خون وارد سرخرگ آئورت شده تا خون را به قسمت های مختلف بدن انتقال دهد.

تقریبا با هر ضربان قلب به اندازه یک فنجان خون پمپ می شود.

دریچه های قلبی چگونه هستند؟

بین حفره های قلب و عروق خونی بزرگ دریچه هایی یکطرفه وجود دارد که باعث جریان خون می شود.

حفره های قلب و عروق خونی بزرگ دارای ۴ دریچه هستند که موجب حرکت کردن خون میان قلب و ریه به صورت متوالی شده و مانع از برگشت خون به عقب می‌ گردند.

هر کدام از دریچه ها دارای ساختار و همچنین عملکرد متفاوتی هستند:

• دریچه های آئورت و ریوی: بین بطن ها و سرخرگ های بزرگ قرار گرفته و به نام دریچه های نیمه هلالی معروف هستند زیرا دارای لت های داسی شکل هستند.
• دریچه سه لتی پولمونر‌: این دریچه بین دهلیز و بطن راست واقع شده
• دریچه میترال: این دریچه بین دهلیز و بطن چپ قرار گرفته است.

به دریچه سه لتی پولمونر‌ و دریچه میترال دریچه های دهلیزی_بطنی می گویند.

با منقبض شدن بطن ها و بسته شدن این دو دریچه طناب های فیبری موجود موجب محکم ماندن لت ها شده تا به سمت دهلیزها یعنی به عقب برجسته نگردند.

خونی که بدون اکسیژن است و در داخل ورید ها قرار دارد، زمانی که از دهلیز راست و دریچه سه لتی عبور می کند، به بطن راست می رود.

برای خارج شدن خون از بطن راست باید از دریچه ریوی عبور کرده که با منقبض شدن بطن راست و بسته شدن دریچه سه لتی، این دریچه باز می شود و خون را وارد شریان های ریه می کند‌.

با برگشتن خون پر از اکسیژن به دهلیز چپ، از دریچه میترال عبور نموده و با عبور از دریچه آئورت از بطن چپ خارج شده و وارد آئورت می شود.

عبور کردن خون از دریچه آئورت باعث باز شدن لت ها و نزدیک شدن به دیواره آئورت شده و زمانی که خون از آن دریچه عبور کرد دریچه بسته می گردد.

آناتومی رگ های کرونری قلب

بافت قلب برای فعالیت نیاز به دریافت اکسیژن و خارج کردن دی اکسید کربن دارد.

رگ های کرونری شامل سیاهرگ ها و سرخرگ ها خون مور نیاز قلب را تهیه می کنند.

سرخرگ کرونری

دو سرخرگ کرونری اصلی چپ و راست وجود دارد که از سینوس چپ و راست آئورت انشعاب گرفته و به تمام قسمت های قلب خون را منتقل می کنند.

سرخرگ‌ کرونری چپ شامل سه شاخه با نام های پایین رونده قدامی چپ و یا LAD، حاشیه چپ و یا LMA و سیرکومفلکس و یا Cx است.

سرخرگ‌ کرونری راست شامل سرخرگ حاشیه راست و یا RMA است.

حدود 80 درصد افراد، شریان بین بطنی خلفی (Plv) از شاخه ای از شریان کرونری چپ ناشی می شود و در 20 درصد افراد، شریان سیرکومفلکس در تشکیل آن نقش دارد.

سیاهرگ کرونری

بزرگترین سیاهرگ کرونری قلب سینوس کرونری است‌ که‌ خون قسمت های مختلف را در پشت قلب دریافت نموده و به دهلیز راست انتقال می دهد.

انشعابات سینوس کرونری شامل موارد زیر می باشد:

این سیاهرگ بزرگترین شاخه سینوس کرونری است که از راس قلب شروع شده و در شیار بین بطنی قدامی بالا می رود.

این سیاهرگ با سینوس کرونری در نیمه چپ سطح پشتی قلب ادغام می شود.

سیاهرگ کوچک

این سیاهرگ در شیار بین بطن و دهلیز راست در سطح قدامی قلب قرار دارد و سطح پشتی قلب با سینوس کرونری یکی می شود.

سیاهرگ بین بطنی خلفی

این سیاهرگ از راس قلب شروع می شود و پس از صعود در شیار بین بطنی خلفی، با سینوس کرونری ادغام می شود.

سیاهرگ پشتی

این سیاهرگ در سطح خلفی بطن راست و در کنار سیاهرگ میانی قلب قرار دارد.

ساختار دیواره قلب

دیواره قلب از سه لایه اصلی تشکیل شده است که هر یک نقش مهمی در عملکرد قلب دارند: اندوکارد، میوکارد و اپی کارد.

اندوکارد

لایه داخلی نازک دیواره قلب که داخل حفره ها و دریچه های قلب را می پوشاند.

این لایه از سلول های اندوتلیال تشکیل شده است و وظیفه حفظ سطح صاف و کاهش اصطکاک برای جریان خون را بر عهده دارد.

اندوکارد همچنین به جلوگیری از لخته شدن خون در داخل قلب کمک می کند.

میوکارد

میانی و ضخیم ترین لایه دیواره قلب از بافت ماهیچه قلب تشکیل شده است.

این لایه وظیفه پمپاژ خون را بر عهده دارد و با انقباضات خود خون را از حفره های قلب به شریان ها می فرستد.

میوکارد در بطن ها ضخیم تر از دهلیزها است زیرا بطن ها برای پمپاژ خون به ریه ها و سراسر بدن به نیروی بیشتری نیاز دارند.

اپیکارد

لایه بیرونی دیواره قلب که بخشی از پریکارد است از بافت همبند تشکیل شده است.

این لایه از قلب محافظت می کند و حاوی رگ های خونی، اعصاب و چربی است که به تغذیه و حمایت از بافت قلب کمک می کند.

اپیکارد به انعطاف پذیری قلب کمک می کند و می تواند به راحتی در حفره قفسه سینه حرکت کند.

این سه لایه با هم کار می کنند تا با حفظ جریان خون و تامین اکسیژن و مواد مغذی بدن، عملکرد صحیح قلب را تضمین کنند.

ضربان قلب و هدایت الکتریکی قلبی چگونه انجام می شود؟

برای اینکه خونرسانی به بافت ها کافی باشد، باید ضربان قلب دارای تعداد کافی باشد.

باید انقباضات عضلانی قلب به صورت متوالی و هماهنگ باشند، از این رو نیاز به سیستم تنظیم کننده برای این موضوع است.

گره سینوسی _ دهلیزی، به عنوان ضربان ساز طبیعی قلب بوده که یک گروه میکروسکوپی از سلول های الکتریکی تخصص یافته قلبی می باشند و در بالای دهلیز راست قرار دارد.

با یک تحریک الکتریکی به وسیله گره سینوسی_دهلیزی، یک ضربان بروز می یابد.

تحریک ایجاد شده به وسیله مسیر های اختصاصی موجود به بافت های عضلانی قلب منتقل می گردد.

در ابتدا موجب تحریک و منقبض شدن حفره فوقانی موجود در قلب (دهلیز ها) شده و خون را به بطن ها انتقال می دهد.

این تحریک به گره دهلیزی_بطنی که در قسمت بالایی بطن قرار دارد، منتقل می‌ شود و نوعی ایستگاه تاخیری است که باعث تخلیه کامل دهلیز ها می گردد.

با گذشت مدت زمانی تحریک وارد بطن شده و موجب انقباض آن می گردد که با این انقباض بطن ها تخلیه شده و خون وارد سرخرگ ریوی و آئورت می شود.

متناسب با نیازی که بدن دارد، سرعت بروز این تحریک ها افزایش و کاهش یافته و کنترل آن بر عهده سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک است.

سیستم عصبی خودمختار بخشی از سیستم عصبی است که اعمال خودکار و ناخودآگاه بدن مانند ضربان قلب، فشار خون و تنفس را کنترل می کند.

فعالیت سیستم عصبی خودمختار باعث ترشح هورمون های اپی نفرین و نوراپی نفرین می شود که باعث افزایش ضربان قلب در هنگام ورزش و استرس می شود.

با ثبت فعالیت الکتریکی قلب بر روی کاغذ، نوار قلب به دست می آید.