زمانی که مایع اضافی در بافت های بدن حبس شود و موجب متورم شدن آن ناحیه گردد، بیماری اِدم‌ رخ داده است. این عارضه در هر قسمتی از بدن می تواند رخ دهد اما بیشتر در دست  و پا و ساق پا، قسمت بازو ها و قوزک پا مشاهده می‌ شود.

این بیماری می تواند به دلیل بارداری، استفاده کردن از یکسری دارو ها، بعضی بیماری های زمینه ای چون وجود نارسایی احتقانی قلب، ابتلا به سیروز کبدی و بیماری های کلیه در افراد بروز یابد.

انواع اِدم

ادم دارای انواع مختلف بوده که با توجه به ناحیه ای که دچار ادم و تورم شده است مشخص می گردد و ناحیه متورم شده نشانه ای از علت بیماری است. تقسیم بندی انواع ادم به قرار زیر است:

ادم محیطی

محل ایجاد ادم محیطی در پا ها و قسمت ساق و مچ آن، دست ها و بازو ها است که علت آن می تواند وجود نارسایی قلب، وجود واریس پا، ایجاد انسداد در عروق لنفاوی و ابتلا به بیماری های کلیه باشد.

گاهی اوقات نیز ممکن است به دلیل طولانی مدت قرار گرفتن فرد در یک وضعیت مثل نشستن طولانی مدت، این عارضه رخ دهد.

ادم مغزی

زمانی که مایعات در مغز جمع می‌شوند، فرد به ادم مغزی مبتلا شده است.

بروز، این عارضه در مغز می تواند به دلیل سکته مغزی، وارد شدن ضربه به مغز، ابتلا به بیماری لوپوس و … باشد و برای زندگی فرد تهدید کننده است و ممکن است عوارض زیر را در فرد ایجاد کند:

• سردرد شدید
• از دست دادن تمام بینایی و یا جزئی از آن
• ایجاد تغییرات در هوشیاری فرد
• بروز سرگیجه
• خواب آلوده بودن
• داشتن حالت تهوع
• ادم ماکولار‌

این نوع ادم به صورت متورم شدن لکه زرد در شبکیه چشم رخ می دهد.

این لکه زرد موجب دید دقیق تر در افراد می‌شود که در صورت آسیب دیدن، فرد رنگ ها را به خوبی نمی ‌تواند ببیند و دید واضحی ندارد. به دلیل رتینوپاتی دیابتی این عارضه (ادم ماکولار) در افراد رخ می دهد.

ادم ریوی

زمانی که مایع اضافی در ریه جمع شود ادم ریوی رخ داده است که با متورم شدن ریه ها همراه است و موجب دشوار شدن تنفس در فرد می‌ شود و گاهی اوقات با نارسایی تنفسی و مرگ فرد همراه است.

دلیل ایجاد این ادم وارد شدن آسیب به ریه ها، وجود نارسایی در قلب و استنشاق کردن مواد سمی است.

دلیل وقوع بیماری ادم‌ چیست؟

زمانی که مایعات از رگ های خونی کوچکی که در بدن هستند (یعنی مویرگ ها) نشت پیدا کنند، این عارضه رخ می دهد.

با نشت کردن این مایع در بافت های موجود در اطراف بدن جمع شده و موجب متورم شدن می گردد.

بروز ادم‌ به صورت خفیف ممکن است به دلایل زیر باشد:

• به صورت طولانی مدت در یک حالت نشستن و یا قرار گرفتن در یک حالت برای مدت زمان زیاد
• مصرف کردن زیاد از حد غذا های شور
• وجود نشانه ها و علائم پیش از بروز قاعدگی
• باردار شدن فرد
• مصرف کردن دارو های فشار خون
• مصرف کردن دارو های استروئیدی
• استفاده از داروهای استروژن
• مصرف کردن یکسری از داروهای دیابت چون تیازولیدین دیون ها
• مصرف کردن داروهای ضد انعقادی غیر استروئیدی

گاهی اوقات بروز بیماری ادم‌ ممکن است ناشی از ابتلا به بعضی بیماری های زمینه ای باشد. از جمله:

ابتلا به نارسایی احتقانی قلب

ابتلا به این بیماری موجب می‌ شود که یکی از حفره های موجود در پایین قلب و یا هر دوی آنها نتوانند خون را به درستی پمپاژ کنند و این خود موجب جمع شدن خون در پا ها و قسمت مچ پا شده و ادم‌ رخ دهد.

داشتن نارسایی احتقانی قلب موجب متورم شدن شکم نیز می‌ شود که در این شرایط مایعات در ریه ها جمع شده (ادم‌ ریوی) و با نفس تنگی فرد مبتلا همراه می شود.

ابتلا به بیماری های کلیوی

در صورت ابتلا به بیماری کلیه، میزان سدیم اضافه و مایعات موجود در گردش خون موجب رخ دادن بیماری ادم‌ می‌ شود.

ادم که با این نوع بیماری ها مرتبط است بیشتر در قسمت های اطراف چشم و پا ها مشاهده می‌ شود.

در صورت وارد شدن آسیب به کلیه، رگ های خونی کوچک و رگ های فیلتر کننده موجود در آن، سندروم نفروتیک رخ داده که با کاهش سطح پروتئین در خون همراه بوده و موجب جمع شدن مایع و بروز بیماری ادم می‌ شود.

ابتلا به سیروز کبدی

در صورت وجود سیروز کبدی و آسیب دیدن کبد مایعات در حفره شکم و یا پا جمع می‌ شود و ادم بروز می یابد.

کم بودن طولانی مدت و شدید میزان پروتئین

کم بودن میزان پروتئین در برنامه غذایی به صورت طولانی مدت و شدید موجب جمع شدن مایعات و بروز ادم‌ می‌ شود.

وارد شدن آسیب به ورید پا ها و یا وجود ضعف در آنها

وجود نارسایی وریدی به صورت مزمن، موجب ضعیف شدن دریچه یک طرفه در ورید ها شده و خون در رگ ها جمع شده و با تورم همراه می شود.

متورم شدن پا ها و وجود درد در ماهیچه موجود در ساق پا به صورت ناگهانی به دلیل وجود لخته خون در ورید ها رخ داده و نیاز به بررسی فوری پزشک دارد.

کافی نبودن سیستم لنفاوی

پاکسازی مایعات اضافی از بافت ها با کمک سیستم لنفاوی انجام می‌ شود که با آسیب دیدن آنها، عروق لنفاوی به خوبی کار نکرده و ادم را ایجاد می کند.

تشخیص ادم‌

برای تشخیص دادن این بیماری ابتدا بیمار تحت معاینه بالینی قرار می گیرد و بعد پزشک متخصص و با تجربه مانند دکتر بهاره اسدزاده از آزمایشات کلیه، کبد، تیروئید و اندازه گیری مقدار پروتئین استفاده می کند.

عکس قفسه سینه جهت بررسی ریه ها و قلب نیز مورد استفاده قرار می گیرد و اکوکاردیوگرافی را جهت بررسی وضعیت قلب و دریچه های آن تجویز می‌ کند.

در بعضی مواقع نیز از سونوگرافی برای بررسی کلیه و کبد استفاده می نماید.

عوارض ابتلا به ادم

چنان چه فردی مبتلا به ادم شود و برای رفع آن تحت درمان قرار نگیرد ممکن است با عوارض زیر مواجه گردد:

• در راه رفتن با مشکل مواجه شود.
• دچار تورم های دردناک شود.
• به سفتی و سختی در ناحیه مورد نظر مبتلا شود.
• در ناحیه متورم شده ریسک خطر عفونت بالا می رود.
• با کشیده شدن پوست فرد با خارش مواجه شده و حس ناراحت کننده ای خواهد داشت.
• میان لایه های بافت اسکار ایجاد می‌شود.
• ریسک ابتلا به زخم های پوستی بالا می رود.
• کم شدن میزان جریان خون و کم شدن خاصیت ارتجاعی موجود در شریان ها و سیاهرگ ها

پیشگیری از بروز بیماری ادم

بیمارانی که با عارضه تورم مواجه شده اند و یا در معرض ابتلا به آن هستند می توانند با رعایت کردن نکته های زیر از این عارضه تا حدودی پیشگیری کنند:

• کم کردن میزان مصرف نمک در برنامه غذایی خود
• ورزش کردن و انجام آن به صورت منظم و مرتب
• دور بودن از محیط های بسیار گرم چون سونا و یا حمام گرم طولانی
• استفاده از جوراب و لباس هایی که مخصوص این عارضه است به صورت مرتب و در زمان مسافرت های طولانی مدت
• مراجعه کردن به پزشک به صورت منظم جهت بررسی و کنترل کردن بیماری ها